به گزارش اعتدالیون، محمود واعظی رئیس دفتر رئیس جمهور در دولت دوازدهم و قائم‌مقام حزب اعتدال و توسعه طی گفت وگویی با دنیای اقتصاد در پاسخ به این پرسش که احزاب، به‌ویژه در شرایط جنگ کنونی، چه نقشی ایفا کرده‌اند و جایگاه آنان در انسجام ملی چیست، گفت: در شرایط خاص امروز، وظیفه همگان این است که از هرگونه اقدام که به اختلاف، تنش یا قطبی‌سازی در کشور منجر می‌شود، پرهیز کنند. قطبی‌سازی موجب گمراهی مردم در تشخیص خطوط صحیح می‌شود و ملت را از درک مسائل اصلی و اولویت‌های کشور دور می‌سازد.
وی ادامه داد: ضروری است احزاب و جریان‌های سیاسی خود محور وحدت ملی باشند و از دامن زدن به هر گونه گسست و شکاف اجتماعی پرهیز کنند. در‌حال‌حاضر، مهم‌ترین هدف کشور متحد ساختن هرچه بیشتر مردم پیرامون یک هدف متعالی یعنی مقاومت در برابر دشمن، حفظ اتحاد و همبستگی داخلی و به طور کلی حراست همه‌جانبه از ایران عزیز است. در چنین شرایطی، تقویت اعتماد اجتماعی، پرهیز از اختلافات فرعی و قرار دادن منافع و مصالح کشور در صدر اولویت‌ها، می‌تواند به تقویت انسجام جامعه و افزایش توان ملی در برابر تهدیدها، توطئه‌ها و فشارهای دشمن غدار کمک شایانی نماید.
این فعال سیاسی اعتدال‌گرا با اشاره به اینکه نباید اجازه دهیم دشمن خشمگین و کینه‌توز که در جبهه جنگ به هیچ‌یک از اهداف بلندپروازانه خود دست نیافته است، با ایجاد اختلاف میان اقشار و جریان‌های متکثر کشور، زمینه تشدید تنش‌های داخلی را فراهم کند، تاکید کرد: بروز چنین اختلافاتی، پیام و علائم گمراه‌کننده‌ای به خارج از کشور و به‌ویژه به کشورهای متخاصم مخابره می‌کند و می‌تواند محاسبات آنان را به استمرار فشارها و اقدامات خصمانه غیرسازنده و تنش‌زا سوق دهد. بنابراین، نباید اجازه دهیم به مهم‌ترین عامل در عبور از این شرایط، یعنی مساله وحدت و همبستگی، کوچک‌ترین خدشه‌ای وارد شود. در شرایط کنونی، حفظ انسجام داخلی و تقویت همدلی میان اقشار و نیروهای مختلف سیاسی، نظامی و امنیتی، ضرورتی راهبردی در راستای حفظ و بسط منافع کشور و امنیت ملی است.
احزاب؛ حلقه اتصال مردم و حاکمیت
واعظی با بیان اینکه هر فردی در ایجاد این شرایط، سهم و وظیفه‌ای بر عهده دارد، عنوان کرد: احزاب با توجه به اینکه حلقه اتصال مردم و حاکمیت هستند، مسوولیت سنگین‌تری بر دوش دارند. ضروری است ما در احزاب و گروه‌های مختلف سیاسی این توانمندی را داشته باشیم که در ارتباطات، مصاحبه‌ها و بیانیه‌های خود، صدای مردم را با صراحت، قدرت و شفافیت بیشتری به گوش مسوولان برسانیم و مطالبات، دغدغه‌ها و خواسته‌های واقعی مردم نجیب و شریف ایران را به‌درستی و بدون هیچ‌گونه ابهام به لایه‌های تصمیم‌گیر و مجری نظام منعکس کنیم. از سوی دیگر، باید همواره بر نیازهای اصلی کشور، یعنی مساله وحدت و انسجام، تمرکز کرده و با تبیین دقیق شرایط و ضرورت‌های موجود، در جهت توجیه و اقناع بیشتر افکار عمومی گام برداریم. در این مقطع حساس و حیاتی، احزاب می‌توانند با تقویت ارتباط میان مردم و مسوولان، تبیین واقع‌بینانه مسائل کشور و هدایت افکار عمومی به سوی اولویت‌های اساسی، نقش موثری در بسط وحدت، تقویت انسجام ملی و عبور کشور از شرایط خطیر جنگ ترکیبی تحمیلی از سوی دشمنان ملک و مملکت ایفا کنند.
مردم توان شنیدن صداهای متفاوت را ندارند
قائم‌مقام حزب اعتدال و توسعه در پاسخ به این پرسش که احزاب خود باید چه اقداماتی انجام دهند که بیشتر در جامعه مطرح باشند یا برنامه مشخصی برای کمک به دولت در این شرایط داشته باشند، به دو نکته اشاره کرد. وی در گام نخست، وضعیت احزاب را دارای اهمیت دانست و تاکید کرد: متاسفانه در کشور ما احزاب و گروه‌های بسیار کوچک‌تری شکل گرفته‌اند که برخی از آنها بیشتر به گروه‌های کوچک خانوادگی شبیه‌اند تا به یک حزب سیاسی بزرگ و نیرومند. گمان می‌کنم از ابتدای انقلاب تاکنون به مرور بیش از دویست حزب سیاسی مجوز فعالیت دریافت کرده‌اند. این در حالی است که در کشورهای مهد و بنیان‌گذار تحزب، تعداد احزاب از چند مورد فراتر نمی‌رود و تشکیلات حزبی تا این اندازه خرد، پراکنده و متفرق نیست. مردم توان شنیدن دویست صدای متفاوت را ندارند و از سوی دیگر، اتحاد و ادغام این گروه‌ها باعث رساتر شدن صدای آنان می‌شود.
واعظی با تاکید بر اینکه تعدد و پراکندگی احزاب، زمانی که فاقد تفاوت‌های جدی در مبانی، دیدگاه‌ها و برنامه‌های سیاسی باشند، نه‌تنها به افزایش مشارکت سیاسی منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند موجب پراکندگی آرا، کاهش قدرت اثرگذاری احزاب و تضعیف پاسخ‌گویی سیاسی آنان شود گفت: تجربه نظام‌های حزبی نشان می‌دهد که احزاب زمانی می‌توانند نقش واقعی خود را در جامعه ایفا کنند که از ظرفیت تشکیلاتی، پایگاه اجتماعی، برنامه مشخص و قدرت سازمان‌دهی برخوردار باشند.
حزب قدرتمند، صرفا مجموعه‌ای از افراد با دیدگاه مشترک نیست، بلکه نهادی است که می‌تواند مطالبات اجتماعی را سازمان‌دهی و در پالایشی کارشناسی به برنامه سیاسی تبدیل و آن را در فرآیند تصمیم‌گیری و حکمرانی پیگیری نماید. لذا نخستین گام ضروری، حرکت از پراکندگی به سمت همگرایی و تجمیع نیروهای سیاسی است. احزابی که دارای دیدگاه‌ها، مبانی و رویکردهای نزدیک به یکدیگر هستند، باید به سمت ادغام، ائتلاف‌های پایدار یا ایجاد ساختارهای مشترک حرکت کنند. این روند می‌تواند به شکل‌گیری احزاب فراگیر و قدرتمندی منجر شود که به جای تکیه بر فعالیت‌های مقطعی و انتخاباتی، دارای برنامه مستمر، کادر سیاسی منسجم، سازمان تشکیلاتی منضبط و ارتباط پایدار با بدنه اجتماعی باشند.
وی یادآور شد: تقویت احزاب بزرگ و ریشه‌دار، از منظر حکمرانی نیز اهمیت دارد. هرچه ساختار حزبی منسجم‌تر باشد، مسوولیت‌پذیری سیاسی افزایش می‌یابد و مردم نیز بهتر می‌توانند عملکرد جریان‌های سیاسی را ارزیابی و در قبال مواضع و عملکرد آنان قضاوت کنند. بنابراین، مساله صرفا کاهش تعداد احزاب نیست، بلکه هدف اصلی باید عبور از تکثر پراکنده به سمت تکثر سازمان‌یافته، رقابت برنامه‌محور و شکل‌گیری احزاب قدرتمند و پاسخ‌گو باشد. چنین تحولی می‌تواند به افزایش کارآمدی نظام حزبی، تقویت مشارکت سیاسی و ارتقای سرمایه اجتماعی در کشور کمک کند.
باید به احزاب میدان داده شود
سرپرست نهاد ریاست‌جمهوری در دولت دوازدهم نکته دوم در خصوص فعالیت احزاب را معطوف به حاکمیت عنوان کرد و گفت: مطلوب است که حاکمیت برای احزاب شأن، جایگاه و نقش واقعی در عرصه سیاسی کشور قائل شود. نباید این‌گونه باشد که احزاب در بخش عمده‌ای از سال تعطیل یا کم‌تحرک باشند و صرفا در آستانه انتخابات، برای افزایش مشارکت یا گرم کردن فضای انتخابات مورد توجه قرار گیرند. تحزب زمانی به یک ظرفیت بالقوه موثر و پایدار در ساختار سیاسی کشور بدل خواهد شد که فعالیت آن محدود به دوره‌های انتخاباتی نباشد، بلکه در تمام طول سال استمرار داشته باشد. باید به احزاب فرصت و میدان داده شود تا مانند سایر ارگان‌ها و نهادهای کشور، فعالیت مستمر و سازمان‌یافته داشته باشند، با مردم و حاکمیت در ارتباط فعال بمانند و مسائل، مشکلات و مطالباتی را که در جامعه مشاهده می‌کنند، به‌صورت منظم و مسوولانه مطرح و پیگیری کنند.
وی خاطرنشان کرد: مطلوب نیست که حزب سیاسی صرفا در زمان انتخابات به دنبال جذب رای باشد، بلکه باید در فاصله میان انتخابات نیز در متن جامعه حضور داشته باشد، صدای مردم را بشنود، مطالبات آنان را دسته‌بندی و تحلیل کند و آنها را به زبان سیاست و برنامه به مسوولان منتقل نماید. از سوی دیگر، چنانچه احزاب درباره مسائل کشور پیشنهاد، برنامه یا راهکاری برای حل مشکلات دارند، باید این ظرفیت در اختیار آنان قرار گیرد که دیدگاه‌ها و راهکارهای خود را به دولت و سایر نهادهای تصمیم‌گیر بدون کوچک‌ترین ممیزی ارائه دهند. این تعامل می‌تواند احزاب را از تشکل‌هایی صرفا انتخاباتی به نهادهایی موثر در فرآیند سیاستگذاری و حکمرانی تبدیل کند.
در واقع همان‌طور که در پاسخ به سوالات قبل اشاره کردم، یکی از کارویژه‌های اساسی احزاب، ایجاد پیوند مستمر میان جامعه و حاکمیت است. هرچه این ارتباط منظم‌تر، شفاف‌تر و نهادینه‌تر باشد، امکان شناسایی به‌موقع مشکلات اجتماعی و ارائه راهکارهای کارشناسی نیز افزایش می‌یابد. لذا حمایت از فعالیت مستمر احزاب، نه صرفا حمایت از یک تشکل سیاسی، بلکه تقویت یکی از سازوکارهای مهم برای شنیده شدن مطالبات مردم، ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و افزایش پاسخ‌گویی در نظام حکمرانی است.
لزوم اصلاح قوانین مرتبط با احزاب
وزیر پیشین ارتباطات در دولت یازدهم در پایان تاکید کرد: به طور کلی احزاب باید هم یار مردم باشند و هم یاری‌رسان دولت و حاکمیت. حاکمیت باید از این ظرفیت مثبت استقبال و نهایت بهره‌برداری را صورت دهد و زمینه لازم را برای ایفای چنین نقش حائز اهمیتی فراهم آورد. البته ضروری است این جایگاه و نقش حائز اهمیت به‌صورت روشن و دقیق در قوانین فرادستی تصریح و نهادینه شود. متاسفانه در حال حاضر، اگرچه عنوان «حزب» را پذیرفته‌ایم، اما جایگاه قانونی متناسب با شأن و کارکرد واقعی احزاب، به‌ویژه از حیث امکانات، حمایت‌های قانونی و بسترهای لازم برای فعالیت مستمر، کمتر در قوانین ما پیش‌بینی شده است.
ضروری است این نقیصه ماهوی اصلاح شود تا احزاب بتوانند از یک سو مطالبات و دغدغه‌های مردم را به حاکمیت منتقل کنند و از سوی دیگر، با ارائه دیدگاه‌ها، برنامه‌ها و راهکارهای کارشناسی، به دولت و حاکمیت در حل مسائل کشور کمک نمایند. در حقیقت، تقویت جایگاه قانونی احزاب، به معنای تقویت یک نهاد واسط میان مردم و حاکمیت است. این نهاد هرچه از پشتوانه قانونی، امکان فعالیت مستمر و استقلال تشکیلاتی بیشتری برخوردار باشد، می‌تواند مسوولانه‌تر در عرصه عمومی حضور پیدا کند و به افزایش مشارکت سیاسی، تقویت ارتباط مردم و حاکمیت و ارتقای کیفیت حکمرانی کمک نماید. بنابراین، مطلوب است به‌سرعت اصلاح قوانین مرتبط با احزاب با هدف به رسمیت شناختن این نقش دوگانه و فراهم کردن بستر واقعی برای نقش‌آفرینی آنان مجدانه دنبال شود.
